Golfplaten en golfbanen: het leven in Soweto

Zuid-Afrika reizen - Soweto - Mandela - Desmond Tutu - township excursie - Johannesburg

Rik Jongenelen (tekst) en Chris König (fotografie), 27 maart 2016
Johannesburg, Zuid-Afrika

De scheidslijn tussen hoop en wanhoop kan flinterdun zijn. Iemand die zich hoopvol vastklampt aan een bepaalde gedachte, kan haast onzichtbaar de wanhoop nabij zijn. Er is geen enkele woonplek waar dit beter merkbaar in dan de Braziliaanse favela’s, Jordaanse vluchtelingenkampen of… Zuid Afrikaanse townships. Of… toch niet helemaal?

 
De naam verraadt het al een beetje; een township is een op zichzelf staand dorp aan de rand van een grote stad. De grootste township van Afrika bevindt zich in Kenia, de bekendste staat echter aan de zuidwestelijke rand van Johannesburg. Die ligging gaf het ook haar naam: Soweto, de afkorting van South Western Townships. Soweto speelde een belangrijke rol in het ondergrondse verzet van het African National Congress, de partij waar Nelson Mandela later leider van zou worden.
 

Apartheid: indelen naar kleur, stam en status

Soweto kon mede ontstaan door de invoering van de apartheid. Gek genoeg klinkt deze term niet alleen Nederlands, maar is de politieke variant ook door een Nederlander doorgevoerd. Het was de Zuid Afrikaanse premier Hendrik Verwoerd, geboren in Amsterdam, die in de jaren ’50 besloot dat de blanke Zuid Afrikanen het voor het zeggen moesten krijgen in het land. Hij ontnam het stemrecht van zwarten en Kleurlingen en wees speciale leefgebieden toe aan de niet-blanke Zuid Afrikanen. Wie als zwarte Zuid Afrikaan zijn brood wilde verdienen in Johannesburg, werd ondergebracht in Soweto. Afhankelijk van de stam waartoe je behoorde, werd je in een bepaalde wijk geplaatst. Duizenden mensen werden weggevoerd, hun cultuur afgevlakt en hun trots gekrenkt.
 

Een golfplaten waakhond

Na ruim twintig jaar begon er iets te broeien onder de inwoners. Woorden en daden van verzet verspreidden zich als een olievlek over de zee van krottenwijkjes. Soweto ontwikkelde zich langzaam van een hulpeloze puppy in een golfplaten waakhond: er werd veel gegromd, maar nog niet gebeten. Dat veranderde toen de Nasionale Party besloot om het Afrikaans als standaardtaal in te voeren, waarmee de tradities van de zwarte bevolking nog verder de kop werden ingedrukt. Deze gebeurtenis leidde tot de Soweto-opstand, waarbij duizenden zwarte scholieren zich als één man tegen de politie keerden. Deze schoot met scherp op de stakende en rellende jongeren, waarbij honderden inwoners van Soweto het leven lieten. Het meest schrijnende verhaal is dat van de pas 13-jarige Hector Pieterson. De weerloze scholier werd getroffen door politiekogels, zakte in elkaar en stierf op straat. Hector werd door omstanders opgetild en naar het ziekenhuis gebracht; de foto die hiervan werd gemaakt, werd het symbool voor het toenemende politiegeweld tegen zwarte inwoners uit Soweto. Op de plek waar het gebeurde, is een monument en bijbehorend museum opgericht ter nagedachtenis aan de Soweto-opstand.
 

The African Dream

Uiteindelijk begon het politieke erfgoed van premier Verwoerd steeds verder af te brokkelen. Het was uiteindelijk president De Klerk die in 1994 opstapte en plaatsmaakte voor de zojuist vrijgelaten Nelson Mandela. De apartheid werd afgeschaft, waarvoor beide mannen de Nobelprijs voor de Vrede ontvingen.
 
Vandaag de dag merk je nog altijd de gevolgen van de jarenlange blanke suprematie. Soweto bestaat nog altijd uit een lappendeken van buurten en wijken met ieder zijn eigen status, verhaal en type bevolking. Het armoedige beeld dat men nog altijd heeft bij het begrip ‘township’, is Soweto echter ontgroeid geraakt. Waar je in de ene buurt manoeuvreert tussen open riolen, golfplaten huisjes en rommelige straatjes, beweeg je je in een andere buurt juist tussen de luxe auto’s, stenen bungalows en kaarsrechte wegen. Vindingrijke en getalenteerde ondernemers hebben zich hier met hard werken letterlijk uit het slijk getakeld en hebben een comfortabel bestaan opgebouwd. ‘The African Dream’ zou je kunnen zeggen.
 

Kerkjes in containers

Toeristen hebben Soweto nog niet helemaal ontdekt. Sporadisch stopt er eens een bus langs de kant van de snelweg om de Westerse inzittenden van veraf foto’s te laten maken van een willekeurige wijk. Dat levert zeker mooie plaatjes op, maar het verhaal achter Soweto ontbreekt in zo’n geval natuurlijk wel. Zou het niet leuker zijn om zelf een wijk in te stappen en de lokale bevolking te ontmoeten? Dan moet je in de wijk Kliptown zijn!
 
Kliptown heette oorspronkelijk Klipspruit, maar deze Afrikaanse naam werd na de afschaffing van de apartheid al gauw verengelst. Het is op het eerste oog een armetierige wijk, gelegen langs het spoor op een verder kaalgeslagen stuk grond. Klinkt niet erg aantrekkelijk zou je zeggen, maar je zult versteld staan bij wat je meemaakt als je met een lokale gids de straten bewandelt. Je zult merken dat Kliptown er van dichtbij heel anders uitziet dan wanneer je het vanachter een autoruit bekijkt. Containers zijn omgebouwd tot piepkleine kerkjes, waar de inwoners op zondag de gospelliederen naar buiten schallen. Groepjes mannen zitten bijeengedromd de laatste nieuwtjes te delen, terwijl kinderen breed lachend op straat spelen en nieuwsgierig de schaarse bezoekers nakijken. De gids, die geboren en getogen is in Kliptown, kent de buurt als zijn broekzak. Het wordt zeker aangeraden om even in een woning te kijken om te kunnen ervaren hoe het is om in dit deel van Soweto te wonen.
 

Zuid-Afrikaanse gastvrijheid

Je zult aan den lijve ondervinden dat het leven in Soweto niet voor iedereen even makkelijk is. Hoewel voor een deel van de bewoners het glazen plafond inmiddels is gebarsten, zitten veel andere inwoners in een armoedige situatie waar niet veel schot in lijkt te zitten. Voel daarom zelf ook even hoe het is om in een bloedheet golfplaten huisje te leven, waar iedereen er het beste van maakt met het weinige dat ze hebben. Het is een buurt waar iedereen elkaar kent en iedereen elkaar een helpende hand uitsteekt. Je wordt als westerse toeristen op zijn Zuid-Afrikaans ontvangen met veel gastvrijheid, interesse en openheid. Een ervaring die je waarschijnlijk niet snel zult vergeten!
 

Ubuntu: met elkaar verbonden

De beroemde Zuid Afrikaanse bisschop Desmond Tutu sprak in 1999 over de filosofische term ‘ubuntu’, welke zijn oorsprong heeft in Zuid Afrika en door vele Afrikaanse landen is geadopteerd. Ubuntu houdt in dat alle mensen op de wereld met elkaar zijn verbonden door acceptatie, openheid en gastvrijheid. Er zijn weinig plekken in de buurt van Johannesburg waar dit begrip je steviger omhelst dan in Soweto.
 
Rik en Chris van het reisblog Reisjunk maakten deze reis in het kader van de Reisreporter actie van Footprint Travel in samenwerking met Mijn Zuid-Afrika. In Johannesburg waren zij te gast in Kensington Cottages (B&B), CurioCity (urban backpackers hostel) en boutique hotel The Peech.
 
Zelf ook een reis door Zuid-Afrika maken? Stel je eigen reis samen met onze bouwstenen en excursies. Of bekijk onze kant-en-klare Zuid-Afrika rondreizen.
 





Zelf op reis naar Zuid-Afrika? vraag gratis een offerte aan.

Tags: Zuid-Afrika - Soweto - Johannesburg eo

Laat hier je reactie achter




Dit artikel hoort bij de volgende Zuid-Afrika reizen