Pretoria in vier historische personen

Zuid-Afrika reizen - Pretoria - Marthinus Prestorius - Voortrekkers - Nelson Mandela - Oscar Pistorius - Solomon Mahlangu

Rik Jongenelen (tekst) en Chris König (fotografie), 06 maart 2016
Pretoria, Zuid-Afrika

Veel Friese dorpen en steden hebben twee namen. Leeuwarden is Ljouwert, Sneek is dezelfde stad als Snits en Heerenveen staat voor Friezen ook geschreven als Hearrenfean. Maar ook buiten onze landsgrenzen hebben steden of landen nog wel eens een dubbele benaming. Voor Mumbai wordt de oude naam Bombay nog wel eens gebruikt, hetzelfde geldt voor Myanmar of Birma en Pretoria heet ook wel Tshwane. Aan de hand van vier historische Pretorianen vertellen we je meer over de laatstgenoemde stad.

 

Marthinus Pretorius en de Voortrekkers

Pretoria en Tshwane, het komt taaltechnisch niet eens bij elkaar in de buurt. Het heeft te maken met het verleden van de stad. Ze werd gesticht door Marthinus Pretorius, een Afrikaner die zijn land door de twee Anglo-Boerenoorlogen heen worstelde. Pretorius maakte deel uit van een grote groep Europeanen, voornamelijk Nederlanders en Duitsers, die in Europa werden vervolgd omwille van hun protestantisme. Ze vertrokken naar het zuiden van Afrika om daar in vrijheid hun geloof te kunnen belijden. Ze stichtten rondom het huidige Kaapstad de Kaapkolonie, die werd gebruikt om de schepen van de VOC te kunnen bevoorraden. Toen de Kaapkolonie werd ingenomen door de Britten, trokken veel Afrikaners naar het oosten en noorden van het land. Deze tocht werd bekend als de Grote Trek, haar deelnemers waren de zogenaamde Voortrekkers.
 

Voortrekkers en Voortrekker Monument

Marthinus Pretorius was een van hen. Hij doopte de stad Tshwane om tot Pretoria, om zijn vader te eren. Ruim twee eeuwen later wordt de stad nog steeds achtervolgd door haar verleden. Het torent zelfs letterlijk boven de stad uit; om de Voortrekkers te gedenken is er op een van de bergen rondom Pretoria een monument geplaatst. Van buiten heeft het iets weg van een protestantse kerk, met eenvoudige vormen en robuust metselwerk. Wanneer je het monument binnentreedt word je ingesloten door beeldhouwwerken, gravures en tentoonstellingen die het leven van de Voortrekkers afbeelden. Vrouwen in hoepelrokken en mannen met hoge hoeden hobbelden in huifkarren dwars door het barre landschap. Er was weinig te eten, maar des te meer gevaarlijke dieren en agressieve stammen. Kinderen sliepen onder de blote hemel, terwijl hun vaders bij een knisperend kampvuur wagenwielen repareerden of ijzer bewerkten.  Eén keer per jaar, om precies te zijn op 16 december, wordt er in het monument een felle lichtbundel door een opening in het dak naar beneden gericht. De lichtstraal raakt hierbij een granieten blok met daarin de tekst Ons vir jou, Suid Afrika (‘Wij voor jou, Zuid Afrika’). Veel Afrikaners uit Pretoria en omstreken komen die dag naar het monument om hun overleden nazaten te gedenken. De Zuid Afrikaanse variant van 4 mei, zou je kunnen zeggen.
 
Ook in de binnenstad van Pretoria kun je nog veel terugvinden van haar verleden, dat onlosmakelijk verbonden is met dat van Nederland. Hoewel de architectuur vrij Brits oogt met haar hoge ramen en zuilen, staan er op het centrale plein van de stad nog altijd standbeelden van Marthinus Pretorius en zijn vader Andries. Pas veel later is er onder druk van de zwarte bevolking een standbeeld bijgeplaatst van de eerste Tshwane-leider.
 

Nelson Mandela

Daarnaast is er veel terug te vinden van die andere belangrijke leider van Zuid Afrika: Nelson Mandela. Vrij snel na zijn overlijden in 2013 is er een standbeeld voor hem opgericht vlak voor het presidentieel paleis van het land. Een imposante man die haast op je af lijkt te stappen, met zijn armen dusdanige gespreid dat hij de wereld lijkt te willen omhelzen. Het standbeeld was overigens niet onomstreden. Naast het feit dat Mandela zich niet geheel geweldloos heeft verzet tegen de blanke suprematie, heeft de maker van het beeld een konijntje op Mandela’s oor gehouwen als signatuur. De één vond het grappig, de ander vond het een regelrechte belediging. Na alle commotie heeft de maker van het beeld zijn konijntje er toch maar uitgeslepen.
 

Picknicken in het Freedompark

In het Freedompark is een grote verzameling bronzen beelden te vinden van historische politieke figuren die de basis hebben gevormd voor Zuid Afrika. Van blanke Boeren tot stamoudsten, van Voortrekkers tot ANC-leden. Zeker de moeite waard als je je wilt laten inspireren door citaten en andere mooie zinnetjes. In de zomervakantie zit het park bovendien vol met picknickende locals, een leuke gelegenheid om je indrukken even te laten indalen.
 

Spraakmakend gerechtsgebouw

Ondanks dat Pretoria niet de gerechtelijke hoofdstad is, hebben er wel twee historische zittingen plaatsgevonden. Nelson Mandela werd in 1964 In de rechtbank van Pretoria veroordeeld tot zijn levenslange gevangenisstraf op Robbeneiland. In een donkere cel onder de rechtszaal schreef hij samen met zijn advocaat zijn pleidooi. De rechtbank zelf oogt als een Victoriaans paleis met hoge kolommen, ornamenten en een prachtige mozaïekvloer. Na zijn veroordeling werd Mandela via een ondergrondse tunnel weggevoerd naar een naburig gebouw, weg van de media.
Het gerechtsgebouw is alleen open als er geen zitting is en zelfs dan kan het nog een uitdaging zijn om binnen te mogen kijken. Mensen met een vlotte babbel of leuke openingszin maken zonder twijfel meer kans om in alle rust deze plek te kunnen bewonderen.
 

Oscar Pistorius

De andere grootheid die hier werd veroordeeld was (para)atleet Oscar Pistorius, die werd gearresteerd in hetzelfde jaar dat Mandela overleed. Pistorius, wereldrecordhouder op meerdere sprintafstanden en bekend om zijn geamputeerde onderbenen, zou zijn vriendin hebben doodgeschoten op Valentijnsdag. Zelf hield hij vol dat hij zijn vriendin ’s nachts voor een inbreker aanzag en dat hij de inbreker door de badkamerdeur wilde neerschieten. Aanvankelijk werd Pistorius veroordeeld voor dood door schuld, later werd de aanklacht omgezet naar moord. Als meest succesvolle sporter van het land daalde hij neer in de kelder van schuld, straf en roddelbladen. De top lijkt voor hem verder weg dan ooit.
 

Solomon Mahlangu

Waar Soweto het bekendste township is van Johannesburg, is Mamelodi dat van Pretoria. Mamelodi werd gesticht om onderdak te bieden aan zwarte Zuid Afrikanen die tijdens de apartheid waren verdreven uit het overwegend blanke Pretoria. De inwoners van het township lieten het er echter niet bij zitten en kwamen in opstand. Een van hen was Solomon Mahlangu, een tiener die schoon genoeg had van de onderdanigheid. Hij sloot zich aan bij het ANC en vluchtte naar Angola en Mozambique om daar militaire training te ondergaan. Toen hij terug in Zuid-Afrika kwam, werd hij door de politie nauwlettend in de gaten gehouden. Een paar jaar later werd hij als twintigjarige tot de doodstraf veroordeeld wegens terrorisme. Twee jaar later werd hij aan de galg geëxecuteerd. Toen bleek dat Solomon nog leefde, werd hij twee maal in de borst en een maal in het hoofd geschoten tot men zeker wist dat hij dood was. Solomon werd het boegbeeld van het verzet en werd als een held begraven. Tot ontzet van velen werd later een afgehakt varkenshoofd gevonden bij zijn graf, waarschijnlijk een daad van de politie. Er zat een briefje bij met de tekst: “Die swart vark is dood” (“Het zwarte varken is dood”).
 
 

Thuis bij de held van township Mamelodi

Nadien werden in Solomon’s huis ook zijn moeder en zus vanaf de oprit beschoten vanuit een auto. Er werd alles aan gedaan om af te rekenen met de familie. Later is er een standbeeld opgericht voor de held van Mamelodi, als symbool tegen de apartheid. Momenteel is er ook een film over zijn leven in de maak en wordt er gewerkt aan een boek.
 
Des te indrukwekkender is het om dit verhaal te horen van de familie van Solomon, die nog altijd in Mamelodi woont en zelfs gasten ontvangt voor het avondeten. Verwacht een indrukwekkende avond waarbij je letterlijk in de keuken van een Zuid-Afrikaans gezin kunt kijken, terwijl je zonder twijfel stil zult vallen van de vertelkunst van de man des huizes. Na afloop drinkt men graag een drankje met je in een van de lokale cafés in de buurt. Een indrukwekkend einde van je verblijf in Pretoria.
 

Vier mensen met ieder hun eigen verhaal, die op hun eigen manier sfeer geven aan Pretoria. Van de Voortrekkers met hun Nederlandse wortels tot een beroemde hardloper, van de bekende Nelson Mandela tot de lokale held van Mamelodi. Het verleden van de stad lijkt soms onuitwisbaar, maar laat ook prachtige beelden na in het geheugen.


Rik en Chris maakten deze reis in het kader van de Reisreporter actie van Footprint Travel in samenwerking met Mijn Zuid-Afrika. In Pretoria waren zij te gast in Natanja Guesthouse.
 
Zelf ook een reis door Zuid-Afrika maken? Stel je eigen reis samen met onze bouwstenen en excursies. Of bekijk onze kant-en-klare Zuid-Afrika rondreizen.
 





Zelf op reis naar Zuid-Afrika? vraag gratis een offerte aan.

Tags: Zuid-Afrika - Cultuur

Laat hier je reactie achter




Dit artikel hoort bij de volgende Zuid-Afrika reizen